Aeneadum genetrix, hominum divomque voluptas,
alma Venus, caeli subter labentia signa
quae mare navigerum, quae terras frugiferentis
concelebras, per te quoniam genus omne animantum
concipitur visitque exortum lumina solis:
te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli
adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus
summittit flores, tibi rident aequora ponti
placatumque nitet diffuso lumine caelum.
nam simul ac species patefactast verna diei
et reserata viget genitabilis aura favoni,
aeriae primum volucris te, diva, tuumque
significant initum perculsae corda tua vi.
inde ferae pecudes persultant pabula laeta
et rapidos tranant amnis: ita capta lepore
te sequitur cupide quo quamque inducere pergis.
denique per maria ac montis fluviosque rapacis
frondiferasque domos avium camposque virentis
omnibus incutiens blandum per pectora amorem
efficis ut cupide generatim saecla propagent.
quae quoniam rerum naturam sola gubernas
nec sine te quicquam dias in luminis oras
exoritur neque fit laetum neque amabile quicquam,
te sociam studeo scribendis versibus esse,
quos ego de rerum natura pangere conor
Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni
omnibus ornatum voluisti excellere rebus.
Mother of all the Romans:
pleasure of gods and men,
nourishing Venus: everything
under the turning stars
—the sea that carries ships
as well as the earth that bears crops—
is full of you: every living
thing is conceived
through you and so comes
into the daylight.
The winds flee you and the
sky is apt to be cloudless
at your arrival, and under
your feet the daedal earth
sends up her lovely flowers,
and the sea’s surfaces
glitter placidly as the light
gleams from the sky.
As soon as the face of spring
puts in an appearance
and the fertilizing wind
blows in from the west,
the birds of the air are
the first to notice your coming
and your effluence strikes
at their very hearts;
The wild cattle jump about
in their pastures,
they plunge and swim over
the rivers, delight has taken them.
They follow lustily wherever
you lead them on.
Then throughout the seas,
on the mountains, in hungry rivers,
in the bird’s leafy recesses,
on the verdant plains,
deep inside every creature
appetite stirs
as you provoke them to natural
propagation.
Since you alone guide the
working of nature,
without you nothing can come
to these shores of light
and nothing is glad or amiable
without you,
I seek your assistance as
I write these verses
in which I shall try to explain
nature to Memmius,
my friend whom you, Goddess,
have always distinguished
with the best gifts which
can be found for anyone.
*Translation adapted from http://www.cluon.com/~ea/DRN_I.html
(9/2/97)
[FROM BOOK I]
Quod super est, vacuas auris animumque
sagacem
semotum a curis adhibe veram ad
rationem,
ne mea dona tibi studio disposta
fideli,
intellecta prius quam sint, contempta
relinquas.
nam tibi de summa caeli ratione
deumque
disserere incipiam et rerum primordia
pandam,
unde omnis natura creet res, auctet
alatque,
quove eadem rursum natura perempta
resolvat,
quae nos materiem et genitalia
corpora rebus
reddunda in ratione vocare et semina
rerum
appellare suemus et haec eadem
usurpare
corpora prima, quod ex illis sunt
omnia primis.
[ON RELIGION, BOOK I]
Humana ante oculos foede cum vita
iaceret
in terris oppressa gravi sub religione,
quae caput a caeli regionibus ostendebat
horribili super aspectu mortalibus
instans,
primum Graius homo mortalis tollere
contra
est oculos ausus primusque obsistere
contra...
[MORE ON RELIGION, BOOK I]
Illud in his rebus vereor, ne forte
rearis
impia te rationis inire elementa
viamque
indugredi sceleris. quod contra
saepius illa
religio peperit scelerosa atque
impia facta.
Aulide quo pacto Triviai virginis
aram
Iphianassai turparunt sanguine
foede
ductores Danaum delecti, prima
virorum....
tantum religio potuit suadere malorum.
[ON THE MOTION OF ATOMS THROUGH
THE UNIVERSE]
Illud in his quoque te rebus cognoscere
avemus,
corpora cum deorsum rectum per
inane feruntur
ponderibus propriis, incerto tempore
ferme
incertisque locis spatio depellere
paulum,
tantum quod momen mutatum dicere
possis.
quod nisi declinare solerent, omnia
deorsum
imbris uti guttae caderent per
inane profundum
nec foret offensus natus nec plaga
creata
principiis; ita nihil umquam natura
creasset.